सूर्यले सौर वर्ष कसरी तय गर्छ

सौर वर्षको परिभाषा दिन गनेर होइन, कोण नापेर दिइन्छ: सूर्य क्रान्तिवृत्तमा ३६०° पूरा गरेर सुरुको बिन्दुमा फर्किँदा एक वर्ष पूरा हुन्छ।

यसै कारण वर्षमा दिनको सङ्ख्या पूर्णाङ्क हुँदैन। पृथ्वीले परिक्रमा पूरा गर्दा घुर्णनको सङ्ख्या ठ्याक्कै मिल्ने कुनै कारण छैन — र मिल्दैन पनि।

पृथ्वीबाट हेर्दा सूर्य ताराको पृष्ठभूमिमा दिनको झन्डै १° का दरले पूर्वतिर सर्दै जान्छ।

यो ०.९५°–१.०२° को घटबढ सानो देखिन्छ, तर यसैले नेपाली महिनाको लम्बाइ तय गर्छ। सूर्य ढिलो हिँड्दा राशि पार गर्न बढी दिन लाग्छ — त्यसैले असार `३२` दिनको र पुष `२९` दिनको हुन सक्छ।

“सूर्य सुरुको बिन्दुमा फर्कियो” भन्दा — कुन सुरुको बिन्दु? उत्तर फरक भए वर्षको लम्बाइ पनि फरक हुन्छ।

नेपाली पात्रोले नाक्षत्र वर्ष रोज्छ — सूर्य ताराको सापेक्ष मेषको आरम्भमा फर्किँदा नयाँ वर्ष। ग्रेगोरियनले सायन वर्ष रोज्छ, जसले ऋतु स्थिर राख्छ।

दुवै सँगै स्थिर राख्न सकिँदैन — यही अनिवार्य छनोटको परिणाम ऋतु सर्ने घटना हो।