रुद्री जुर्ने साइत २०८३ — शुभ मिति र मुहूर्त

यी मितिहरू हाम्रो आफ्नै प्रणालीले गणना गर्छ। यो साइत लग्नमा आधारित होइन — रुद्री हवनसहित हुने भएकाले प्रत्येक दिनको तिथिबाट शिववास र तिथि-वारबाट अग्निवास दुवै हेरी शुभ दिन निकालिन्छ।

1. १

   शिववास सूत्र — पूर्ण तिथि (१–३०) मा (२×तिथि+५) लाई ७ ले भाग गर्दा शेष १/२/३ (कैलाश/गौरी/नन्दी) भए शुभ।

   मुहूर्त चिन्तामणि / धर्मसिन्धु (शिववास सूत्र)

   पक्षस्य द्विगुणीं तिथिं पञ्चभिस्तु समन्वितम्। सप्तभिस्तु हरेद्भागं शेषं शिवनिवासकम् ॥ [३३८]

   वर्तमान तिथिलाई २ ले गुणा गरी ५ जोड्ने; योगफललाई ७ ले भाग गर्दा आउने शेषले शिवको निवास जनाउँछ। शेष १ कैलाश, २ गौरी-सन्निधि, ३ वृषभारूढ/नन्दी — तीनै अत्यन्त/शुभ। गणना सूर्योदयकालीन तिथिमा गरिन्छ।

2. २

   सभा, भोजन, क्रीडा, श्मशान (शेष ४/५/६/०) वर्जित; अमावस्या वर्जित।

   मुहूर्त चिन्तामणि / धर्मसिन्धु (शिववास फल · अमावस्या)

   पक्षस्य द्विगुणीं तिथिं पञ्चभिस्तु समन्वितम्। सप्तभिस्तु हरेद्भागं शेषं शिवनिवासकम् ॥ [३३८]

   शेष ४ सभा (सन्तानकष्ट), ५ भोजन (धनहानि), ६ क्रीडा (रोग/कष्ट), ० वा ७ श्मशान (मृत्युतुल्य अमङ्गल) — सबै वर्जित। अमावस्या (औंसी) रुद्रीका लागि सधैं त्याज्य।

3. ३

   अग्निवास सूत्र — हवनका लागि अग्नि पृथ्वीमा हुनुपर्छ: (तिथि + वार + १) लाई ४ ले भाग गर्दा शेष ० वा ३ भए शुभ (शेष १ स्वर्ग, २ पाताल — अशुभ)।

   मुहूर्त चिन्तामणि २.३६

   सैका तिथिवारयुता कृताप्ता शेषे गुणेऽग्ने भुवि वह्निवासः । सौख्याय होमे शशिगुग्मशेषे प्राणार्थनाशौ दिवि भूतले च ॥ ३६ ॥ [४५८]

   तिथिमा १ जोडी वार थप्ने; ४ ले भाग गर्दा शेष ३ (गुण) वा ० आए अग्नि पृथ्वी (भुवि) मा — होम सुखदायी। शेष १ (शशि) स्वर्गमा प्राणनाश; शेष २ (गुग्म) पातालमा अर्थनाश।

4. ४

   नित्य/नैमित्तिक कर्म (सामान्य रुद्राभिषेक) मा अग्निवासको विचार अनिवार्य छैन — मुनिमत।

   मुहूर्त चिन्तामणि २.३६ (भाष्य)

   नित्ये नैमित्तिके कार्ये न चाब्दे मुनिभिः स्मृतः । संस्कारेषु विचारोऽस्य न कार्यो नापि वैष्णवे ॥

   मुनिहरूका अनुसार नित्य र नैमित्तिक कर्म (जस्तै सामान्य रुद्राभिषेक), वार्षिक अनुष्ठान, संस्कार तथा वैष्णव कार्यमा यस अग्निवासको विचार अनिवार्य छैन।

5. ५

   योग/करण — व्यतीपात र वैधृति योग तथा विष्टि (भद्रा) करण वर्जित।

   मुहूर्त चिन्तामणि · धर्मसिन्धु (महादोष · भद्रा)

   व्यतीपाते तथा पाते… वर्जयेच्छुभम् ॥ [३६२] न कुर्यान्मङ्गलं विष्ट्यां जीवितार्थी कदाचन ॥ [३७१]

   व्यतीपात र वैधृति (पात) सबै शुभ कार्यमा महादोष। भद्रा (विष्टि करण) मा मङ्गलकार्य नगर्ने — अभिषेकले कार्यको नाश गर्छ भन्ने शास्त्रीय चेतावनी।

6. ६

   अष्टमी/चतुर्दशी तिथि र श्रावण/कार्तिक महिना विशेष उत्तम (वरीयता मात्र, अनिवार्य होइन); चन्द्र/तारा बल जातक-सापेक्ष।

   मुहूर्त चिन्तामणि १.३

   तिथ्यीश वह्निर्द्द्वौ गौरी गणेशोऽहिगुहो रविः । शिवो दुर्गांतको विश्वे हरिः कामः शिवः शशी ॥ ३ ॥

   तिथिका अधिपति देवता क्रमशः — अष्टमी र चतुर्दशीका अधिपति शिव हुन्, त्यसैले यी तिथि शिव आराधनाका लागि स्वाभाविक अनुकूल मानिन्छन्।

7. ७

   यो दिनको सूर्योदय पञ्चाङ्गमा गणना हुन्छ — लग्न विण्डो आवश्यक पर्दैन।

   शिववास गणना विधि (सूर्योदय तिथि)

   शिववास दिनको सूर्योदयकालीन तिथिमा आधारित हुन्छ। विवाह/व्रतबन्ध जस्तो विशेष लग्न विण्डो चाहिँदैन — शिववास अनुकूल भएको दिनभरि रुद्री गर्न सकिन्छ।