नेपाली पात्रो र पञ्चाङ्गसरल भाषामा बुझौं
तिथि, नक्षत्र, ग्रहण, विक्रम सम्वत् र कुण्डली — खगोलीय आधारदेखि दैनिक प्रयोगसम्मका लेखहरू।
तह १ · आधारभूत ज्ञान
पात्रो कसरी चल्छ भन्ने बुझ्न चाहने सबैका लागि — समय, पृथ्वी र आकाश, सौरमान, चन्द्रमान र पञ्चाङ्ग। · २२ लेख · अन्य ९ लेख तयारीमा
पृथ्वी र यसको गति
पृथ्वीको घूर्णन र परिक्रमा, दिन र रात, एक दिन २४ घण्टाको किन, र नाक्षत्र दिन र सौर दिन — निर्देशित भ्रमणसहित।
सौर्यमण्डल र खगोलीय पिण्ड
सूर्य, पृथ्वी र चन्द्रको आपसी गति, चन्द्रका कला, र भूकेन्द्रित र सूर्यकेन्द्रित दृष्टिकोण।
आकाशीय गोला र निर्देशाङ्क प्रणाली
खगोलीय गोला, आकाशीय विषुवत् रेखा, क्रान्तिवृत्त, विषुवांश, दुई निर्देशाङ्क प्रणाली, र नाक्षत्र काल र लग्न।
आकाशमा सूर्य र ग्रहको देखिने गति
आकाश घुमेको किन देखिन्छ, अक्षांशले दृश्य कसरी बदल्छ, र ग्रहहरू राशि पट्टीभित्रै किन हिँड्छन्।
ऋतु र सूर्यको वार्षिक यात्रा
२३.४४° को अक्ष झुकाव र त्यो पनि स्थिर नहुनु, ऋतु किन फेरिन्छन्, विषुव र अयनान्त, उत्तरायण–दक्षिणायनको खगोलीय अर्थ, र सूर्यको क्रान्ति।
सौर वर्ष र यसको मापन
सौर वर्ष के हो, सायन र निरयन वर्ष, बीचको २० मिनेटको फरक कसरी जम्मा हुन्छ, र वि.सं. कुन वर्षमा चल्छ।
राशि र राशिचक्र
राशि के हो, राशि र तारापुञ्जको फरक, बाह्र राशि र महिना, वर्गीकरण र स्वामी ग्रह।
सायन, निरयन र अयनांश
एउटै आकाश, दुई राशिचक्र — सायन र निरयन शून्य बिन्दु, अयनांश र त्यो किन बढ्छ, प्रमुख प्रणाली र २४ दिनको ऐतिहासिक फरक।
सङ्क्रान्ति र सौर महिना
सूर्य राशि फेर्ने क्षण, बाह्र सङ्क्रान्ति, र मेष, कर्क र मकर सङ्क्रान्ति।
विक्रम सम्वत् र ऋतुको सम्बन्ध
वर्ष वैशाखमा किन सुरु हुन्छ, महिना २९–३२ दिनका किन, उपसौर–अपसौर, ऋतु र निरयन महिना, उत्तरायण पात्रोमा, र भविष्यको वि.सं.।
चन्द्रको गति र चान्द्र मास
चन्द्रले चान्द्र पात्रो कसरी बनाउँछ, सांयोगिक मास, ३० तिथि तर ३० दिन होइन, र मासका नाम।
तिथि र पक्षको खगोलीय आधार
तिथि = सूर्य र चन्द्रबीचको १२°, तिथि २४ घण्टाको किन हुँदैन, र शुक्ल र कृष्ण पक्ष।
औंसी, पूर्णिमा र चन्द्रका सन्धि बिन्दु
चान्द्र मासका दुई सन्धि बिन्दु, हरेक औंसी–पूर्णिमामा ग्रहण किन लाग्दैन, र पात्रोमा तिनको भूमिका।
अधिक मास र क्षय मास
सौर र चान्द्र वर्षबीचको ११ दिनको फरक, अधिक मास किन थपिन्छ, क्षय मास किन हुन्छ र किन दुर्लभ छ।
पञ्चाङ्गको परिचय
पञ्चाङ्ग के हो, पाँच अङ्ग किन, एउटै दिनका पाँच खगोलीय नाप, र तिनलाई सँगै कसरी पढ्ने।
तिथि — वृद्धि, क्षय र सूर्योदय
एउटै तिथि दुई दिन पर्ने वृद्धि, हराउने क्षय, र दुवै सूर्योदयको एउटै नियमबाट कसरी आउँछन्।
नक्षत्र
नक्षत्र के हो र कसरी बन्छ — ३६०° लाई २७ भागमा बाँड्ने नियम, पद, र चन्द्रको देशान्तर।
योग
योग के हो र कसरी बन्छ — सूर्य र चन्द्रको देशान्तर जोडेर २७ योग।
करण
करण के हो — आधा तिथि, ६° को खण्ड, सात चर र चार स्थिर नाम।
वार
वार के हो — सूर्योदयदेखि सूर्योदयसम्मको बार, र दिनको नाम पहिलो होराबाट कसरी आउँछ।
होरा र चौघडिया
पाँच अङ्गबाहेकका समय विभाजन — सूर्योदयदेखिका चौबीस होरा, र दिन–रातका आठ–आठ चौघडिया।
तह २ · गणित र प्रयोग
पात्रोमा देखिने प्रत्येक परिणाम कसरी निकालिन्छ — सूत्र, विधि र वास्तविक गणना। · १० लेख · अन्य १ लेख तयारीमा
खगोलीय गणनाको आधार
कुन घडीमा गणना गर्ने (UT, TT, ΔT), पृथ्वीको घूर्णन किन सुस्ताउँदै छ, जुलियन डे, समय क्षेत्र र UTC — र वेदिक पात्रोले मितिलाई JD मा कसरी बदल्छ।
सूर्य र चन्द्रको स्थिति गणना
सूर्य र चन्द्रको देशान्तर, चन्द्र गणना किन गाह्रो, मध्यम र स्पष्ट गति, र सिद्धान्तदेखि स्विस एफेमेरिससम्म।
सूर्योदय र सूर्यास्तको गणना
सूर्योदय कहिले गनिन्छ, आधारभूत सूत्र, सूर्यास्त, दिनमान–रातिमान र सन्ध्याकाल।
चन्द्रोदय र चन्द्रास्तको गणना
चन्द्रोदय सूर्योदयभन्दा किन गाह्रो, कुनै दिन चन्द्रोदय किन हुँदैन, र पर्वमा यसको भूमिका।
पञ्चाङ्गका पाँच अङ्गको गणना
तिथि, नक्षत्र, योग र करणको सङ्ख्या र सन्धि समय कसरी निकालिन्छ, र दिनमा कसरी राखिन्छ।
सौरमान र चान्द्रमानको गणना
सङ्क्रान्तिको सटीक क्षण र क्षणबाट गतेसम्म, अनि चान्द्र मासको सीमा, नाम, अधिक मास र क्षय मास कसरी गणना हुन्छन्।
स्थानअनुसार पञ्चाङ्ग किन फरक हुन्छ
पञ्चाङ्ग स्थाननिरपेक्ष किन हुँदैन, सूर्योदयको भूमिका, एउटै क्षणका फरक उत्तर, र वेदिक पात्रोले कसरी सम्हाल्छ।
ग्रह गोचर र ग्रहणको गणना
ग्रहको राशि, नक्षत्र र वक्री अवस्था, अनि सूर्य र चन्द्र ग्रहणको समय कसरी गणना हुन्छ।
सूर्य सिद्धान्तको गणना, पृष्ठैपृष्ठ
सिद्धान्तशिरोमणिको गोलाध्यायले सूर्य सिद्धान्तका नियम किन मिल्छन् भनेर देखाउँछ — नाक्षत्र दिन, अधिक मास, अहर्गण, ज्या, मन्द र शीघ्र फल, अनि ग्रहण। प्रत्येक पृष्ठमा एउटा चित्र र एउटा हल गरिएको गणना।
वेदिक पात्रोको गणना प्रणाली
इनपुटदेखि परिणामसम्म — सर्भरले प्रयोग गर्ने भाग, स्थान–समय–ग्रहपात, पञ्चाङ्ग कसरी बन्छ, र यो वेबसाइटले के देखाउँछ।
तह ३ · उन्नत अध्ययन
खगोलशास्त्र, ज्योतिष गणित, इतिहास र सिद्धान्तमा गहिरो अध्ययन। · ९ लेख · अन्य ३ लेख तयारीमा
ग्रहहरूको गति र कक्षा
ग्रह पछाडि हिँडेको किन देखिन्छ — उछिन्ने कारको उदाहरण, र सिद्धान्तले वक्री गतिलाई कसरी सम्हाल्यो।
पृथ्वीको अक्ष र अयन चलन
पृथ्वी लट्टुझैँ किन डगमगाउँछ, अयन चलनले के–के सार्छ, र प्राचीन ज्योतिषीलाई यो थाहा थियो।
ध्रुव तारा र प्राचीन आकाश
ध्रुव तारा किन फेरिन्छ, दक्षिणी आकाश, र हजारौँ वर्षअघि विषुव कुन नक्षत्रमा थियो।
राहु, केतु र ग्रहण
राहु–केतु पात बिन्दु, चन्द्र कक्षको ५° झुकाव, सूर्य र चन्द्र ग्रहण, ग्रहण ऋतु र सरोस चक्र।
परम्परागत खगोलशास्त्र र आधुनिक विज्ञान
प्राचीन गणितले ग्रहको स्थिति कसरी निकाल्थ्यो — मन्द र शीघ्र सुधार, र ज्या तालिका।
विश्वका पात्रो प्रणाली
नेपाली, वैदिक र ग्रेगोरियन पात्रोका आधार र भिन्नता, र पात्रोलाई प्रकृतिसँग मिलाइराख्ने उपाय।
ग्रेगोरियन पात्रोको विकास
लीप वर्ष किन चाहियो, जुलियनबाट ग्रेगोरियनसम्म, १५८२ का दस दिन, र मिति बिस्तारै किन सर्छ।
वैदिक खगोलशास्त्रका मूल ग्रन्थ
मयासुरको सूर्य सिद्धान्त — युग चक्र, नक्षत्रको स्थानान्तरण, सात दिने हप्ता, लाटदेव र उज्जयिनी, र वेदाङ्ग ज्योतिष।
कालगणना र युग प्रणाली
घडी बिना समय नाप्नु, परम्परागत समय एकाइ, र ती कति शुद्ध थिए।
