ज्ञानकेन्द्र
पञ्चाङ्ग तथा खगोलीय गणना

वेदिक पात्रोको गणना प्रणाली

इनपुटदेखि परिणामसम्म — सर्भरले प्रयोग गर्ने भाग, स्थान–समय–ग्रहपात, पञ्चाङ्ग कसरी बन्छ, र यो वेबसाइटले के देखाउँछ।

०१

सारांश

भारी खगोलशास्त्र र पञ्चाङ्ग गणना नेपाली-होलिडे-एपीआई (फास्टएपीआई + स्विस एफेमेरिस / जेपीएल, लाहिरी अयनांश) मा हुन्छ। रियाक्ट एप वेदिक पात्रो एपीआई बोलाएर लेबल देखाउँछ — उही ग्रहपात फेरि चलाउँदैन।

नेपाली-होलिडे-एपीआईवेदिक पात्रो → एचटीटीपीआधारखगोलीय मात्रापञ्चाङ्ग अङ्गदैनिक सेटउत्पादनअवलोकक(काठमाडौँ समय)जुलियन दिनई.सं. / वि.सं. / ई.पू.स्विस एफेमेरिसलाहिरी अयनांशउदय / अस्तनिरयन देशान्तरलग्न · राशितिथि · नक्षत्रयोग · करण · वारअन्त समय(द्विभाजन)उदय → अर्को उदय(पञ्चाङ्ग दिन)नागरिक समयरेखाकुनै क्षणमहिना / वर्षपर्व नियमसाइत स्क्यानगोचर · वक्रीग्रहणकुण्डली · दशा९ ग्रह — स्पष्ट स्थान उदयमा
अनुरोध → स्थान र समय → स्विस एफेमेरिस → पञ्चाङ्ग अङ्ग → उदय–आधारित दैनिक सेट → पात्रो, पर्व, साइत, कुण्डली
०२

सर्भरले प्रयोग गर्ने भाग

राशि के हो भन्ने राशि लेखमा छ, नक्षत्र नक्षत्र लेखमा। यहाँ केवल सर्भरले देशान्तरलाई भाग गर्ने दुई सूत्र — परिभाषा होइन।

floor(λ ÷ 30) → ०–११
राशि सूचकाङ्क
लाहिरी निरयन देशान्तर λ लाई ३०° मा भाग — मेष ०° देखि मीन सम्म
floor(λ ÷ 13°20′) → ०–२६
नक्षत्र
चन्द्रको λ; पद = नक्षत्र भित्रको बाँकी ÷ ३°२०′
०३

पृथ्वी, कक्षा र राशि–नक्षत्र पट्टी

सर्भरले बाँड्ने यी खण्ड — पृथ्वी बीचमा, बाहिर १२ राशि र २७ नक्षत्रको जाली — क्रान्तिवृत्त मा चलाएर हेर्न सकिन्छ। त्यो चित्र शिक्षाका लागि सरलीकृत छ; उत्पादनमा स्विस एफेमेरिसले जेपीएल ग्रहपात, अपवर्तन र अवलोककको उचाइ प्रयोग गर्छ।

०४

आधार — स्थान, समय, ग्रहपात

हरेक गणना एउटै सूत्रबाट सुरु हुन्छ: अवलोककको स्थान (अक्षांश, देशान्तर, समय क्षेत्र, उचाइ), नागरिक दिन (ग्रेगोरियन, ई.पू., वा वि.सं. ठेगाना), र त्यो दिनको जुलियन दिन। स्थानीय घडी आईएएनए समय क्षेत्रबाट; उदय/अस्तका लागि साँचो क्षितिज, अपवर्तन र क्षितिज झुकाव समावेश।

स्विस एफेमेरिस (जेपीएल)

सूर्य, चन्द्र, ग्रह, पातका ज्यामितीय स्थान — गति, उदय/अस्त सहित। निरयन देशान्तरमा लाहिरी अयनांश घटाइन्छ; मान हरेक क्षण पढिन्छ र सूर्योदयको जुलियन दिनमा पनि लेखिन्छ। झुकाव र अयन चलनको अर्थ अक्ष झुकाव र निरयन र सायन मा छ।

उदय–आधारित दिन

पात्रो/पञ्चाङ्गको मुख्य दिन = स्थानीय सूर्योदयदेखि अर्को सूर्योदयसम्म (वैकल्पिक: नागरिक मध्यरातको झलक)।

सङ्क्रान्ति

निरयन सूर्य जब ०°, ३०°, ६०°… काट्छ — द्विभाजनले काट्ने क्षण खोजिन्छ; मेष/मकर वर्षारम्भ र ऋतु यहीबाट।

१२ राशि — प्रत्येक ३०° (जम्मा ३६०°)

#राशि°स्वामीतत्त्व
१मेष०°–३०°मङ्गलअग्नि
२वृष३०°–६०°शुक्रपृथ्वी
३मिथुन६०°–९०°बुधवायु
४कर्कट९०°–१२०°चन्द्रजल
५सिंह१२०°–१५०°सूर्यअग्नि
६कन्या१५०°–१८०°बुधपृथ्वी
७तुला१८०°–२१०°शुक्रवायु
८वृश्चिक२१०°–२४०°मङ्गलजल
९धनु२४०°–२७०°गुरुअग्नि
१०मकर२७०°–३००°शनिपृथ्वी
११कुम्भ३००°–३३०°शनिवायु
१२मीन३३०°–३६०°गुरुजल

२७ नक्षत्र — प्रत्येक १३°२०′, चार पद (३°२०′ प्रति पद)

#नक्षत्र°स्वामीचिह्नपद १पद २पद ३पद ४
१अश्विनी०°२०′–१३°२०′केतुघोडाको शिरचूचेचोला
२भरणी१३°२०′–२६°२०′शुक्रयोनिलीलूलेलो
३कृत्तिका२६°२०′–३९°२०′सूर्यज्वालाअईउए
४रोहिणी३९°२०′–५२°२०′चन्द्रगोरुगाडाओवावीवू
५मृगशीर्षा५२°२०′–६५°२०′मङ्गलमृगको शिरवेवोकाकी
६आर्द्रा६५°२०′–७८°२०′राहुआँसुको थोपाकुघङछ
७पुनर्वसु७८°२०′–९१°२०′गुरुधनुष र वाणकेकोहाही
८पुष्य९१°२०′–१०४°२०′शनिफूलहूहेहोडा
९आश्रेषा१०४°२०′–११७°२०′बुधसर्पडीडूडेडो
१०मघा११७°२०′–१३०°२०′केतुराजसिंहासनमामीमूमे
११पूर्व फाल्गुनी१३०°२०′–१४३°२०′शुक्रझुल्ने खाटमोटाटीटू
१२उत्तर फाल्गुनी१४३°२०′–१५६°२०′सूर्यखाटटेटोपापी
१३हस्त१५६°२०′–१६९°२०′चन्द्रहातपूषणठ
१४चित्रा१६९°२०′–१८२°२०′मङ्गलमोतीपेपोरारी
१५स्वाति१८२°२०′–१९५°२०′राहुहावामा हल्लिने टुसारूरेरोता
१६विशाखा१९५°२०′–२०८°२०′गुरुकुमालेको चक्रतीतूतेतो
१७अनुराधा२०८°२०′–२२१°२०′शनिकमलको फूलनानीनूने
१८ज्येष्ठा२२१°२०′–२३४°२०′बुधछातानोयायीयू
१९मूल२३४°२०′–२४७°२०′केतुजराको मुठायेयोभाभी
२०पूर्वाषाढा२४७°२०′–२६०°२०′शुक्रहाते पंखाभूधाफाढा
२१उत्तराषाढा२६०°२०′–२७३°२०′सूर्यहात्तीको दाँतभेभोजाजी
२२श्रवण२७३°२०′–२८६°२०′चन्द्रपाइलाहरूखीखूखेखो
२३धनिष्ठा२८६°२०′–२९९°२०′मङ्गलबाँसुरीगागीगुगे
२४शतभिषा२९९°२०′–३१२°२०′राहुखाली वृत्त · सय तारागोसासीसू
२५पूर्वभाद्रपदा३१२°२०′–३२५°२०′गुरुतरबारसेसोदादी
२६उत्तरभाद्रपदा३२५°२०′–३३८°२०′शनिजोडी सर्पदूथझञ
२७रेवती३३८°२०′–३५१°२०′बुधमृदङ्गदेदोचाची
०५

पञ्चाङ्ग कसरी गणना हुन्छ

चार चान्द्र अङ्ग उही निरयन देशान्तर हुन् — तिथि, नक्षत्र, योग, करण। उदय तिथि तपाईंको स्थानको सूर्योदयमा पढिन्छ; अरू तीन पनि त्यही क्षणका देशान्तरबाट।

अङ्ग समाप्ति समय: ग्रहपातमा चन्द्र−सूर्य (वा चन्द्र मात्र) कोण सीमा काट्ने क्षण द्विआधारी खोज — चक्र र समयरेखा यही सीमा जुलियन दिन प्रयोग गर्छ।

एक पञ्चाङ्ग दिन — गणनाको क्रम (विधि)
क्रमके गणनाकसरी
१सूर्योदय, सूर्यास्त, अर्को उदयस्विस उदय/अस्त — अवलोककको अक्षांश/देशान्तर, अपवर्तन
२चन्द्र उदय/अस्तउदयपछिको चन्द्र उदय/अस्त
३उदय तिथि, वारउदय जुलियन दिनमा चन्द्र−सूर्य → तिथि सूचकाङ्क
४दिनमान · रात्रिमानउदय–अस्त–अर्को उदयको अवधि
५मध्याह्न, लाहिरी अयनांशस्थानीय मध्याह्न जुलियन दिन; सूर्योदयमा अयनांश
६पक्ष; तिथि/नक्षत्र/योग/करण + अन्तनिरयन सूत्र + सीमा खोज
७चान्द्र/पूर्णिमान्त माससूर्य–चन्द्र पक्ष नियम; अधिक/क्षय मास
८९ ग्रह उदयमाप्रत्येक ग्रहको देशान्तर, राशि, नक्षत्र, पद, गति
९लग्न अवधिदिनभर लग्नले ३०° राशि सीमा काट्ने
१०मुहूर्त, चौघडी, होराउदय–अर्को उदय विभाजन — परम्परागत खण्ड
११सम्वत्सर, वि.सं./ने.सं.सङ्क्रान्ति वर्ष + चान्द्र मास नियम

कुनै घण्टामा झलक चाहिन्छ भने उही ग्रहपात क्षणमा अङ्ग पुन: गणना — नागरिक मध्यरात दिन भने दुई उदय पेलोड बीच मिलाइन्छ (देखाउन मात्र, दोस्रो ग्रहपात पास होइन)।

०६

यो वेबसाइट के देखाउँछ

वेदिक पात्रो मुख्यतया एपीआईबाट आएको गणित स्वरूप गर्छ — नेपाली अङ्क, ठेगाना ब्राउज, लेआउट। तिथि/नक्षत्र समय, उदय/अस्त, ग्रह, गोचर प्रवेश, ग्रहण, मुहूर्त, पर्व, साइत, कुण्डली बल — उत्पादनमा सर्भर-पक्ष ग्रहपातबाट; ब्राउजरले स्थान फेरि गणना गर्दैन।

क्यास भएको वर्ष/दिनपछि सादा प्राप्ति छिटो हुन सक्छ — गणना पहिले नै भइसकेको पेलोड।