वेदिक पात्रोको गणना प्रणाली
इनपुटदेखि परिणामसम्म — सर्भरले प्रयोग गर्ने भाग, स्थान–समय–ग्रहपात, पञ्चाङ्ग कसरी बन्छ, र यो वेबसाइटले के देखाउँछ।
सारांश
भारी खगोलशास्त्र र पञ्चाङ्ग गणना नेपाली-होलिडे-एपीआई (फास्टएपीआई + स्विस एफेमेरिस / जेपीएल, लाहिरी अयनांश) मा हुन्छ। रियाक्ट एप वेदिक पात्रो एपीआई बोलाएर लेबल देखाउँछ — उही ग्रहपात फेरि चलाउँदैन।
सर्भरले प्रयोग गर्ने भाग
राशि के हो भन्ने राशि लेखमा छ, नक्षत्र नक्षत्र लेखमा। यहाँ केवल सर्भरले देशान्तरलाई भाग गर्ने दुई सूत्र — परिभाषा होइन।
पृथ्वी, कक्षा र राशि–नक्षत्र पट्टी
सर्भरले बाँड्ने यी खण्ड — पृथ्वी बीचमा, बाहिर १२ राशि र २७ नक्षत्रको जाली — क्रान्तिवृत्त मा चलाएर हेर्न सकिन्छ। त्यो चित्र शिक्षाका लागि सरलीकृत छ; उत्पादनमा स्विस एफेमेरिसले जेपीएल ग्रहपात, अपवर्तन र अवलोककको उचाइ प्रयोग गर्छ।
आधार — स्थान, समय, ग्रहपात
हरेक गणना एउटै सूत्रबाट सुरु हुन्छ: अवलोककको स्थान (अक्षांश, देशान्तर, समय क्षेत्र, उचाइ), नागरिक दिन (ग्रेगोरियन, ई.पू., वा वि.सं. ठेगाना), र त्यो दिनको जुलियन दिन। स्थानीय घडी आईएएनए समय क्षेत्रबाट; उदय/अस्तका लागि साँचो क्षितिज, अपवर्तन र क्षितिज झुकाव समावेश।
स्विस एफेमेरिस (जेपीएल)
सूर्य, चन्द्र, ग्रह, पातका ज्यामितीय स्थान — गति, उदय/अस्त सहित। निरयन देशान्तरमा लाहिरी अयनांश घटाइन्छ; मान हरेक क्षण पढिन्छ र सूर्योदयको जुलियन दिनमा पनि लेखिन्छ। झुकाव र अयन चलनको अर्थ अक्ष झुकाव र निरयन र सायन मा छ।
उदय–आधारित दिन
पात्रो/पञ्चाङ्गको मुख्य दिन = स्थानीय सूर्योदयदेखि अर्को सूर्योदयसम्म (वैकल्पिक: नागरिक मध्यरातको झलक)।
सङ्क्रान्ति
निरयन सूर्य जब ०°, ३०°, ६०°… काट्छ — द्विभाजनले काट्ने क्षण खोजिन्छ; मेष/मकर वर्षारम्भ र ऋतु यहीबाट।
१२ राशि — प्रत्येक ३०° (जम्मा ३६०°)
| # | राशि | ° | स्वामी | तत्त्व |
|---|---|---|---|---|
| १ | मेष | ०°–३०° | मङ्गल | अग्नि |
| २ | वृष | ३०°–६०° | शुक्र | पृथ्वी |
| ३ | मिथुन | ६०°–९०° | बुध | वायु |
| ४ | कर्कट | ९०°–१२०° | चन्द्र | जल |
| ५ | सिंह | १२०°–१५०° | सूर्य | अग्नि |
| ६ | कन्या | १५०°–१८०° | बुध | पृथ्वी |
| ७ | तुला | १८०°–२१०° | शुक्र | वायु |
| ८ | वृश्चिक | २१०°–२४०° | मङ्गल | जल |
| ९ | धनु | २४०°–२७०° | गुरु | अग्नि |
| १० | मकर | २७०°–३००° | शनि | पृथ्वी |
| ११ | कुम्भ | ३००°–३३०° | शनि | वायु |
| १२ | मीन | ३३०°–३६०° | गुरु | जल |
२७ नक्षत्र — प्रत्येक १३°२०′, चार पद (३°२०′ प्रति पद)
| # | नक्षत्र | ° | स्वामी | चिह्न | पद १ | पद २ | पद ३ | पद ४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| १ | अश्विनी | ०°२०′–१३°२०′ | केतु | घोडाको शिर | चू | चे | चो | ला |
| २ | भरणी | १३°२०′–२६°२०′ | शुक्र | योनि | ली | लू | ले | लो |
| ३ | कृत्तिका | २६°२०′–३९°२०′ | सूर्य | ज्वाला | अ | ई | उ | ए |
| ४ | रोहिणी | ३९°२०′–५२°२०′ | चन्द्र | गोरुगाडा | ओ | वा | वी | वू |
| ५ | मृगशीर्षा | ५२°२०′–६५°२०′ | मङ्गल | मृगको शिर | वे | वो | का | की |
| ६ | आर्द्रा | ६५°२०′–७८°२०′ | राहु | आँसुको थोपा | कु | घ | ङ | छ |
| ७ | पुनर्वसु | ७८°२०′–९१°२०′ | गुरु | धनुष र वाण | के | को | हा | ही |
| ८ | पुष्य | ९१°२०′–१०४°२०′ | शनि | फूल | हू | हे | हो | डा |
| ९ | आश्रेषा | १०४°२०′–११७°२०′ | बुध | सर्प | डी | डू | डे | डो |
| १० | मघा | ११७°२०′–१३०°२०′ | केतु | राजसिंहासन | मा | मी | मू | मे |
| ११ | पूर्व फाल्गुनी | १३०°२०′–१४३°२०′ | शुक्र | झुल्ने खाट | मो | टा | टी | टू |
| १२ | उत्तर फाल्गुनी | १४३°२०′–१५६°२०′ | सूर्य | खाट | टे | टो | पा | पी |
| १३ | हस्त | १५६°२०′–१६९°२०′ | चन्द्र | हात | पू | ष | ण | ठ |
| १४ | चित्रा | १६९°२०′–१८२°२०′ | मङ्गल | मोती | पे | पो | रा | री |
| १५ | स्वाति | १८२°२०′–१९५°२०′ | राहु | हावामा हल्लिने टुसा | रू | रे | रो | ता |
| १६ | विशाखा | १९५°२०′–२०८°२०′ | गुरु | कुमालेको चक्र | ती | तू | ते | तो |
| १७ | अनुराधा | २०८°२०′–२२१°२०′ | शनि | कमलको फूल | ना | नी | नू | ने |
| १८ | ज्येष्ठा | २२१°२०′–२३४°२०′ | बुध | छाता | नो | या | यी | यू |
| १९ | मूल | २३४°२०′–२४७°२०′ | केतु | जराको मुठा | ये | यो | भा | भी |
| २० | पूर्वाषाढा | २४७°२०′–२६०°२०′ | शुक्र | हाते पंखा | भू | धा | फा | ढा |
| २१ | उत्तराषाढा | २६०°२०′–२७३°२०′ | सूर्य | हात्तीको दाँत | भे | भो | जा | जी |
| २२ | श्रवण | २७३°२०′–२८६°२०′ | चन्द्र | पाइलाहरू | खी | खू | खे | खो |
| २३ | धनिष्ठा | २८६°२०′–२९९°२०′ | मङ्गल | बाँसुरी | गा | गी | गु | गे |
| २४ | शतभिषा | २९९°२०′–३१२°२०′ | राहु | खाली वृत्त · सय तारा | गो | सा | सी | सू |
| २५ | पूर्वभाद्रपदा | ३१२°२०′–३२५°२०′ | गुरु | तरबार | से | सो | दा | दी |
| २६ | उत्तरभाद्रपदा | ३२५°२०′–३३८°२०′ | शनि | जोडी सर्प | दू | थ | झ | ञ |
| २७ | रेवती | ३३८°२०′–३५१°२०′ | बुध | मृदङ्ग | दे | दो | चा | ची |
पञ्चाङ्ग कसरी गणना हुन्छ
चार चान्द्र अङ्ग उही निरयन देशान्तर हुन् — तिथि, नक्षत्र, योग, करण। उदय तिथि तपाईंको स्थानको सूर्योदयमा पढिन्छ; अरू तीन पनि त्यही क्षणका देशान्तरबाट।
अङ्ग समाप्ति समय: ग्रहपातमा चन्द्र−सूर्य (वा चन्द्र मात्र) कोण सीमा काट्ने क्षण द्विआधारी खोज — चक्र र समयरेखा यही सीमा जुलियन दिन प्रयोग गर्छ।
| क्रम | के गणना | कसरी |
|---|---|---|
| १ | सूर्योदय, सूर्यास्त, अर्को उदय | स्विस उदय/अस्त — अवलोककको अक्षांश/देशान्तर, अपवर्तन |
| २ | चन्द्र उदय/अस्त | उदयपछिको चन्द्र उदय/अस्त |
| ३ | उदय तिथि, वार | उदय जुलियन दिनमा चन्द्र−सूर्य → तिथि सूचकाङ्क |
| ४ | दिनमान · रात्रिमान | उदय–अस्त–अर्को उदयको अवधि |
| ५ | मध्याह्न, लाहिरी अयनांश | स्थानीय मध्याह्न जुलियन दिन; सूर्योदयमा अयनांश |
| ६ | पक्ष; तिथि/नक्षत्र/योग/करण + अन्त | निरयन सूत्र + सीमा खोज |
| ७ | चान्द्र/पूर्णिमान्त मास | सूर्य–चन्द्र पक्ष नियम; अधिक/क्षय मास |
| ८ | ९ ग्रह उदयमा | प्रत्येक ग्रहको देशान्तर, राशि, नक्षत्र, पद, गति |
| ९ | लग्न अवधि | दिनभर लग्नले ३०° राशि सीमा काट्ने |
| १० | मुहूर्त, चौघडी, होरा | उदय–अर्को उदय विभाजन — परम्परागत खण्ड |
| ११ | सम्वत्सर, वि.सं./ने.सं. | सङ्क्रान्ति वर्ष + चान्द्र मास नियम |
कुनै घण्टामा झलक चाहिन्छ भने उही ग्रहपात क्षणमा अङ्ग पुन: गणना — नागरिक मध्यरात दिन भने दुई उदय पेलोड बीच मिलाइन्छ (देखाउन मात्र, दोस्रो ग्रहपात पास होइन)।
यो वेबसाइट के देखाउँछ
वेदिक पात्रो मुख्यतया एपीआईबाट आएको गणित स्वरूप गर्छ — नेपाली अङ्क, ठेगाना ब्राउज, लेआउट। तिथि/नक्षत्र समय, उदय/अस्त, ग्रह, गोचर प्रवेश, ग्रहण, मुहूर्त, पर्व, साइत, कुण्डली बल — उत्पादनमा सर्भर-पक्ष ग्रहपातबाट; ब्राउजरले स्थान फेरि गणना गर्दैन।
क्यास भएको वर्ष/दिनपछि सादा प्राप्ति छिटो हुन सक्छ — गणना पहिले नै भइसकेको पेलोड।