वैदिक पात्रो

वास्तु

वास्तुको घर नक्सा — कुन कुनामा कुन कोठा, कुन तत्त्व र कुन देवता; सामान्य वास्तु दोष र घरमै गर्न सकिने उपाय।

घरको नक्सा (२डी)

भाग वा कोठा छान्न थिच्नुहोस्

अष्ट दिशा र बीचको ब्रह्मस्थान — प्रत्येकको आफ्नै तत्त्व, अधिपति देवता र उपयुक्त प्रयोग छ। कुनै दिशा छान्नुहोस्।

उत्तरईशानपूर्वआग्नेयदक्षिणनैऋत्यपश्चिमवायव्यब्रह्मा
  • जल
  • वायु
  • अग्नि
  • पृथ्वी
  • आकाश
  • सत्त्व
  • रजस्
  • तमस्

ईशान

८ दिशाजलसत्त्व

वास्तु पुरुषको शिर — जलतत्त्व र सत्त्व गुणको मूल कुना। स्वास्थ्य, ज्ञान र ईशान देवताको स्थान; घरको सबैभन्दा पवित्र र हल्का भाग।

देवता
ईश (शिव)
पद
उपयुक्त
पूजा कोठा, भूमिगत पानी ट्यांकी, इनार — घरको सबैभन्दा पवित्र कुना
जोगिने
भान्सा, शौचालय, सिँढी, भारी सामान

आफ्नो जग्गाको योजना बनाउनुहोस्

जग्गाको लम्बाइ र चौडाइ हाल्नुहोस्, अनि मुख्य ढोका कुन दिशातिर फर्किन्छ लेख्नुहोस् — घरको खाका यही आयतमा बन्छ।

मालिक र मिति मिलान

आफ्नो प्रोफाइल छान्नुहोस्, अनि घर बनाउन सुरु गर्न सोचेको मिति तपाईंको जन्म नक्षत्रसँग मिल्छ कि मिल्दैन जाँच्नुहोस् — परम्परागत ताराबल विधिबाट।

व्यक्तिगत मिति

घरमा चाहिने कोठाहरू

पहिले कति शयनकक्ष, शौचालय र अन्य कोठा चाहिन्छ भन्नुहोस्। त्यसपछि वास्तु अनुसार प्रत्येक कोठा कहाँ राख्ने सुझाव देखिन्छ — एउटा दिशामा मात्र बाँधिँदैन।

आवश्यक कोठा

थप कोठा

मोटामोटी घरको खाका

शास्त्रीय चोक-घरको मोटामोटी खाका: बीचमा खुला ब्रह्मस्थान, वरिपरि आलिन्द बाटो, र कोठाहरू आ-आफ्नो दिशामा।

नक्सा तयार हुँदैछ…

ब्रह्मस्थान५.० × ३.३ मिआकाश खुला

मुख्य ढोका — पूर्व भित्ताको ४ औँ पद (महेन्द्र) · १५.० × १०.० मि

  • ब्रह्मस्थान (खुला चोक)
  • आलिन्द (परिक्रमा बाटो)
  • प्रदक्षिणा दिशा
  • जल
  • वायु
  • अग्नि
  • पृथ्वी
  • आकाश
  • ब्रह्मस्थान: बीचको भाग आकाशतर्फ खुला चोकका रूपमा छोड्नुपर्छ — त्यहाँ केही निर्माण गरिँदैन [समराङ्गण सूत्रधार १३:२२]।
  • आलिन्द: चोकको चारै छेउ छाइएको बाटोले घेर्छ, जसले हरेक कोठामा चोक नकाटी पुग्न मिल्छ [मयमत २६:१५]।
  • प्रदक्षिणा: रातो तीरहरूले चोक वरिपरि घडीको दिशामा हिँड्ने शुभ क्रम देखाउँछन्।
  • मुख्य ढोका भित्ताको शुभ पदमा राखिन्छ; कोठा आ-आफ्नो शास्त्रीय दिशामा बसालिएका छन्।

यो क्षेत्र-विभाजनको मोटामोटी खाका मात्र हो, नक्सा होइन। कुन कोठा कुन दिशामा पर्नुपर्छ र ब्रह्मस्थान खुला राख्नुपर्छ भन्ने देखाउँछ — भित्री भित्ता, ढोका र आवतजावतको बाटो नक्सा बनाउनेले नै तय गर्नुपर्छ।

घरको खाका तपाईंले हालेको लम्बाइ × चौडाइको आयतमा बन्छ। सेटब्याक वा बगैंचा छुट्टै छाड्नुहोस्।

बिन्दुरेखा दुई मुख्य मर्म रेखा (कुनाबाट कुनासम्मको ऱेखा) हुन् — परम्परा अनुसार गह्रौँ खम्बा, भित्ता वा शौचालय यी रेखामाथि नपार्नु राम्रो। यो पूर्ण मर्म/रज्जु प्रणालीको सानो अंश मात्र हो।

यी वास्तुशास्त्रका परम्परागत नियम हुन्, सांस्कृतिक र शैक्षिक प्रयोजनका लागि राखिएका। घर बनाउने वा किन्ने निर्णय गर्दा योग्य वास्तुविद् र इन्जिनियरको सल्लाह लिनुहोस्।

शास्त्रीय स्रोत

गणना र चक्र यी ग्रन्थका मूल कर्ताको नाम र मूल पाठको वि.सं. वर्षमा आधारित छन्। दोस्रो हरफमा अनुवादक र सम्पादकको मुद्रित संस्करणको वि.सं. छ।

  1. १.

    मयमतम् - मयमुनि वि.सं. ५००

    सम्पादक महामहोपाध्याय टी. गणपति शास्त्री वि.सं. १९७६। संस्कृतमात्र आलोचनात्मक पाण्डुलिपि संस्करण, तिरुवनन्तपुरम संस्कृत सिरिज (अङ्क ६५), त्रावणकोर महाराजको संरक्षणमा।

    ३२ देवताको दिति–अदिति बाह्य चक्र र कोठा बाँडफाँड।

  2. २.

    मानसार - मानसारमुनि वि.सं. लगभग ७५७

    अनुवादक र सम्पादक डा. प्रसन्न कुमार आचार्य वि.सं. १९९०

    गणितीय अनुपात, ब्रह्मस्थानको रेखाङ्कन, र आन्तरिक देवता (अर्यमा, मित्र, विवस्वान्, भूधर)।

  3. ३.

    विश्वकर्म प्रकाश - विश्वकर्मा

    अनुवादक र सम्पादक महर्षि अभयकटयायन वि.सं. २०७४

    द्वार-विन्यास (शुभ/अशुभ ढोका) र षोडश गृह (१६ दिशाका कोठा)।

  4. ४.

    समराङ्गणसूत्रधार - राजा भोजदेव वि.सं. १०५७–१११२

    अनुवादक र सम्पादक महामहोपाध्याय टी. गणपति शास्त्री वि.सं. १९८१

    पञ्चमहाभूत र स्थान-ऊर्जाको मेल, र मर्म बिन्दुको रक्षा।

  5. ५.

    अपराजितपृच्छा - भुवनदेव वि.सं. १२३२–१२८२

    अनुवादक र सम्पादक पोपटभाई अम्बाशंकर मानकड वि.सं. २००७

    द्वादश मर्म (संरचनाका १२ ऊर्जा रेखा) — भित्री भित्ता यी रेखा नकाट्ने जाँच।