वास्तु
वास्तुशास्त्रको दिशा चक्र — कुन कुनामा कुन कोठा, कुन तत्त्व र कुन देवता; सामान्य वास्तु दोष र घरमै गर्न सकिने उपाय।
दिशा चक्र
दिशा छान्न थिच्नुहोस्अष्ट दिशा र बीचको ब्रह्मस्थान — प्रत्येकको आफ्नै तत्त्व, अधिपति देवता र उपयुक्त प्रयोग छ। कुनै दिशा छान्नुहोस्।
ईशान
जल- देवता
- ईश (शिव)
- उपयुक्त
- पूजा कोठा, भूमिगत पानी ट्यांकी, इनार — घरको सबैभन्दा पवित्र कुना
- जोगिने
- भान्सा, शौचालय, सिँढी, भारी सामान
कोठा अनुसार दिशा
उपयुक्त दिशाघर बनाउँदा वा सजाउँदा सबैभन्दा धेरै सोधिने कुरा — कुन कोठा कता पर्नुपर्छ।
मुख्य ढोका
पूर्वपूर्व वा उत्तर उत्तम; ढोका भित्रतिर खुलोस् र अगाडिको बाटो खुला रहोस्।
पूजा कोठा
ईशानमूर्ति पूर्व वा पश्चिम फर्काउनुहोस्; शौचालयको भित्तासँग जोडिनु हुँदैन।
बैठक
उत्तरउत्तर–पूर्व भाग खुला र हल्का; गह्रौँ फर्निचर दक्षिण–पश्चिममा।
भान्सा
आग्नेयपकाउँदा मुख पूर्वतिर; चुल्हो र सिंक छेउछाउ नजोड्नुहोस् — अग्नि र जल बाझिन्छन्।
मुख्य शयनकक्ष
नैऋत्यटाउको दक्षिण वा पूर्वतिर पारेर सुत्नुहोस्; ओछ्यान अगाडि ऐना नराख्नुहोस्।
अध्ययन कोठा
पश्चिमपढ्दा मुख पूर्व वा उत्तरतिर; टेबल पछाडि भित्ता होस्, झ्याल होइन।
शौचालय तथा स्नान
वायव्यईशान र ब्रह्मस्थानमा कहिल्यै नराख्नुहोस्; ढोका सधैँ बन्द राख्नुहोस्।
सिँढी
नैऋत्यघडीको दिशामा चढ्ने गरी; घरको बीचमा कहिल्यै नराख्नुहोस्।
पानी ट्यांकी
ईशानभूमिगत ट्यांकी ईशानमा, माथिल्लो ट्यांकी नैऋत्य वा पश्चिममा।
भण्डार
नैऋत्यगह्रौँ सामान दक्षिण–पश्चिममा — त्यसैले घरको भार सन्तुलित हुन्छ।
वास्तु दोष र उपाय
बनिसकेको घर भत्काउनु पर्दैन। धेरैजसो दोषका लागि सजिलो सुधार हुन्छ।
ईशान कुनामा भान्सा वा शौचालय
सम्भव भए भान्सा आग्नेयमा सार्नुहोस्। नसके ईशान कुना सधैँ सफा राख्नुहोस्, तामाको कलशमा पानी राख्नुहोस् र त्यहाँ हल्का रङ प्रयोग गर्नुहोस्।
ब्रह्मस्थानमा सिँढी, शौचालय वा गह्रौँ संरचना
केन्द्र खाली राख्नुहोस्। भत्काउन नसकिने भए त्यहाँ उज्यालो बढाउनुहोस्, हल्का फर्निचर मात्र राख्नुहोस् र भुइँ खुला देखिने बनाउनुहोस्।
नैऋत्य कुना खुला, हल्का वा झ्यालैझ्याल
त्यहाँ गह्रौँ अलमारी वा भण्डार राखेर भार बढाउनुहोस्; झ्याल सानो पार्नुहोस् वा गाढा पर्दा लगाउनुहोस्।
उत्तर–पूर्वमा गह्रौँ भार वा सामानको थुप्रो
ईशान हल्का र खुला राख्नुहोस् — जुत्ता, फोहोर र भारी सामान हटाउनुहोस्; सानो पानीको स्रोत वा हरियो बिरुवा राख्न सकिन्छ।
उत्तरतिर टाउको पारेर सुत्नु
ओछ्यान घुमाएर टाउको दक्षिण वा पूर्वतिर पार्नुहोस् — निद्रा गहिरो हुन्छ भनिन्छ।
मुख्य ढोका अगाडि खम्बा, रूख वा फोहोरको अवरोध
प्रवेश खुला, उज्यालो र सफा राख्नुहोस्; ढोका बजाउने वा अड्किने भए मर्मत गर्नुहोस्।
यी वास्तुशास्त्रका परम्परागत नियम हुन्, सांस्कृतिक र शैक्षिक प्रयोजनका लागि राखिएका। घर बनाउने वा किन्ने निर्णय गर्दा योग्य वास्तुविद् र इन्जिनियरको सल्लाह लिनुहोस्।
