आधार · What Is a Panchanga?
पञ्चाङ्ग भनेको के हो?
तिथि, वार, नक्षत्र, योग र करण — पञ्चाङ्गका पाँच अङ्गको परिचय।
०१
पञ्चाङ्ग = पाँच अङ्ग
The five limbs“पञ्चाङ्ग” शब्द पञ्च (पाँच) + अङ्ग बाट बनेको हो। हरेक दिनको खगोलीय अवस्था वर्णन गर्न पाँच तत्त्व प्रयोग हुन्छन् — यिनै पाँचले शुभ–अशुभ मुहूर्त, पर्व र दैनिक गणना निर्धारण गर्छन्।
१. तिथि
चन्द्र–सूर्यको १२° कोणीय दूरीले बन्ने चान्द्र दिन।
२. वार
हप्ताको सात दिन — सूर्य, सोम, मङ्गल…।
३. नक्षत्र
चन्द्र रहेको २७ तारापुञ्जमध्ये एक।
४. योग
सूर्य र चन्द्रको देशान्तर जोडबाट बन्ने २७ योग।
५. करण
तिथिको आधा भाग — एक तिथिमा दुई करण।
यस ज्ञानकेन्द्रका छुट्टाछुट्टै लेखमा यी पाँचै अङ्ग कसरी गणना हुन्छन् भनेर विस्तारमा बुझाइएको छ।
