वार

पञ्चाङ्गका पाँच अङ्गमध्ये वार सबैभन्दा सजिलो छ — यो हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने बार नै हो। तर यसका दुई विशेषता छन् जुन ग्रेगोरियन बारभन्दा फरक छन्।

आइत, सोम, मंगल … यो क्रम मनपरी होइन। यो होरा — दिनका चौबीस ग्रहीय घण्टा — बाट निस्कन्छ।

ग्रहलाई पृथ्वीबाट देखिने गतिको क्रममा — सबैभन्दा ढिलोदेखि छिटोसम्म — राखिन्छ: शनि, बृहस्पति, मंगल, सूर्य, शुक्र, बुध, चन्द्र। दिनको पहिलो होराको स्वामी नै त्यो दिनको स्वामी हुन्छ, र होरा यही क्रममा घुम्दै जान्छ।

२४ होरा / 24 horas  →  २४ ÷ ७ = ३ बाँकी ४ / remainder 4
अर्थात् भोलिको पहिलो होरा क्रममा ४ स्थान अगाडि
so tomorrow's first hora is 4 places along the cycle

शनि → बृहस्पति → मंगल → सूर्य → शुक्र → बुध → चन्द्र
 Sat     Jup      Mars    Sun    Venus   Merc    Moon
  1        2        3      4       5      6       7

सूर्य(4) बाट ४ गन्नुहोस् → चन्द्र   |  from Sun(4), count 4 → Moon
चन्द्रबाट ४ → मंगल                  |  from Moon, 4 → Mars
आइतबार → सोमबार → मंगलबार …        |  Sunday → Monday → Tuesday …

यो व्यवहारमा फरक पार्ने कुरा हो। बिहीबार बिहान ४:०० बजे — नागरिक पात्रोमा बिहीबार, तर पञ्चाङ्गमा अझै बुधबार (सूर्योदय ५:३० मा मात्र हुने भए)।

व्रत, पूजा र मुहूर्तका लागि पञ्चाङ्गको वार नै मान्य हुन्छ। त्यसैले “शनिबारको व्रत” शुक्रबार राति सुरु हुँदैन — शनिबार सूर्योदयबाट सुरु हुन्छ, र आइतबार सूर्योदयमा सकिन्छ।

सूर्योदय स्थानीय भएकाले वार पनि स्थानसापेक्ष हुन्छ — पञ्चाङ्गका पाँचै अङ्गमध्ये यो नै सबैभन्दा प्रत्यक्ष रूपमा स्थानमा निर्भर छ।