सौर्यमण्डल र चन्द्र गति

हाम्रो सौर्यमण्डलमा पृथ्वी सूर्यको वरिपरि झन्डै ३६५.२५ दिन मा एक फेरो लगाउँछ — यही परिक्रमाले वर्ष बन्छ। पृथ्वी आफैँ पनि २३.५° ढल्केर घुम्ने हुनाले ऋतु फेरिन्छन्।

चन्द्रमा पृथ्वीको वरिपरि झन्डै २७.३ दिन (नाक्षत्र मास) मा एक फेरो लगाउँछ, तर सूर्यसमेत सर्ने हुनाले एक औंसीदेखि अर्को औंसी सम्म ~२९.५ दिन लाग्छ (चान्द्र मास)। यिनै दुई गतिको खेलले पञ्चाङ्गका तिथि, नक्षत्र र पक्ष निर्धारण गर्छन्।

पृथ्वी आफ्नै अक्षमा पश्चिमबाट पूर्वतर्फ घुम्छ। एक पूरा घूर्णन पूरा गर्न करिब २४ घण्टा लाग्छ। यही घूर्णनका कारण दिन र रात हुन्छन्।

पृथ्वीको अक्ष लगभग २३.५° झुकेको छ। यही झुकावका कारण विभिन्न ऋतुहरू उत्पन्न हुन्छन् — नेपालमा छ ऋतु:

यदि पृथ्वीको अक्ष नझुकेको भए ऋतुहरूको परिवर्तन धेरै कम हुने थियो।

चन्द्रमा आफैं प्रकाश दिने वस्तु होइन। सूर्यको प्रकाश परावर्तित गरेर चम्किन्छ। औंसी मा चन्द्र देखिँदैन; पूर्णिमा मा पूरै चम्किन्छ — यिनै कलाहरूले पक्ष र तिथिको अनुभव गराउँछन्।