चन्द्रमान र चान्द्र पात्रो
औंसी, पूर्णिमा र चन्द्रका सन्धि बिन्दु
चान्द्र मासका दुई सन्धि बिन्दु, हरेक औंसी–पूर्णिमामा ग्रहण किन लाग्दैन, र पात्रोमा तिनको भूमिका।
०१
चान्द्र मासका दुई सन्धि बिन्दु
औंसी र पूर्णिमा केवल “अँध्यारो” र “उज्यालो” रात होइनन् — यी चन्द्र र सूर्यको कोणान्तरका ठ्याक्कै दुई अवस्था हुन्।
0°
औंसी
चन्द्र र सूर्य एउटै दिशामा — चन्द्रको उज्यालो भाग पृथ्वीबाट देखिँदैन।
180°
पूर्णिमा
चन्द्र सूर्यको ठीक विपरीत — पूरै उज्यालो भाग पृथ्वीतिर फर्किन्छ।
यी दुई बिन्दुले चान्द्र मासलाई दुई पक्षमा काट्छन्, र चान्द्र पात्रोका सबै गणना यिनैबाट सुरु र समाप्त हुन्छन्।
०२
हरेक औंसीमा ग्रहण किन लाग्दैन
हरेक औंसी वा पूर्णिमा ग्रहण होइन। चन्द्रको कक्ष झन्डै ५° ढल्केको छ, र ग्रहण पात नजिक मात्र लाग्छ — राहु–केतु र पात रेखा र ग्रहण।
०३
पात्रोमा यिनको भूमिका
- मासको सीमा — अमान्त परम्परामा औंसीले, पूर्णिमान्तमा पूर्णिमाले चान्द्र मास टुङ्ग्याउँछ।
- अधिक मासको परीक्षण — कुनै चान्द्र मासभित्र सङ्क्रान्ति परेन भने त्यो अधिक मास हुन्छ; यो जाँच औंसीदेखि औंसीसम्म गरिन्छ।
- पर्व — बुद्ध जयन्ती, जनै पूर्णिमा, कोजाग्रत पूर्णिमा पूर्णिमामा; औंसी श्राद्ध र कुशे औंसी औंसीमा।
औंसी र पूर्णिमा क्षणिक घटना हुन् — कुनै निश्चित घडीमा ठ्याक्कै ०° वा १८०° पुगिन्छ। त्यो क्षण कुन दिनमा पर्छ भन्ने कुरा फेरि स्थानीय सूर्योदयले तय गर्छ।
