मध्यम गति र स्पष्ट गति

सिद्धान्तिक गणनामा हरेक ग्रहको दुई स्थान हुन्छ — मध्यम (औसत, कल्पित एकनास गतिबाट) र स्पष्ट (वास्तविक, आकाशमा देखिने)।

यो भेद सूर्यमा पनि लागू हुन्छ। मध्यम सूर्य ठ्याक्कै ०.९८५६° प्रति दिन हिँड्छ; स्पष्ट सूर्य ०.९५३° देखि १.०१९° सम्म।

मध्यम र स्पष्ट सूर्यबीचको फरक २° सम्म पुग्न सक्छ — र २° भनेको सूर्यका लागि झन्डै दुई दिनको यात्रा हो।

यदि सङ्क्रान्ति मध्यम सूर्यबाट गणना गरियो भने महिनाको पहिलो गते दुई दिनसम्म चुक्न सक्छ। त्यसैले पात्रो सधैँ स्पष्ट स्थानमा आधारित हुनुपर्छ।

यदि स्पष्ट स्थान नै चाहिन्छ भने मध्यम गति किन गणना गर्ने? किनभने यो सुरुको बिन्दु हो।

सुधारहरू मध्यम स्थानमा लगाइने थप हुन्। मध्यम स्थान बिना सुधार कसमा लगाउने भन्ने आधार नै रहँदैन। यो आधुनिक गणनामा पनि उही छ — ग्रहपातले पनि आधारभूत कक्षीय तत्त्वबाट सुरु गरेर विक्षोभ (perturbation) थप्छ।

अर्थात् “मध्यमबाट स्पष्टमा” भन्ने संरचना पन्ध्र सय वर्ष पुरानो भए पनि आजको गणनाको पनि आधारभूत ढाँचा हो — केवल सुधारका पदहरू धेरै बढी र सूक्ष्म भएका छन्।