ज्ञानकेन्द्र
सूर्य · The 12 Rashis Explained

बाह्र राशिको परिचय

मेषदेखि मीनसम्म — प्रत्येक राशिको संस्कृत नाम, पश्चिमी समकक्ष र सीमा।

०१

बाह्र राशि, बाह्र महिना

The full list

राशिचक्र मेषबाट सुरु भई मीनमा टुङ्गिन्छ। प्रत्येक राशिको ३०° सीमा, संस्कृत नाम, पश्चिमी समकक्ष र त्यसले सुरु गर्ने नेपाली महिना तल छ।

बाह्र राशिको पूर्ण सूची
#राशिदेशान्तरपश्चिमीनेपाली महिना
1मेष · Mesha0°–30°Ariesबैशाख · Baisakh
2वृषभ · Vrishabha30°–60°Taurusजेठ · Jestha
3मिथुन · Mithuna60°–90°Geminiअसार · Asar
4कर्क · Karka90°–120°Cancerसाउन · Shrawan
5सिंह · Simha120°–150°Leoभदौ · Bhadra
6कन्या · Kanya150°–180°Virgoअसोज · Ashwin
7तुला · Tula180°–210°Libraकात्तिक · Kartik
8वृश्चिक · Vrishchika210°–240°Scorpioमंसिर · Mangsir
9धनु · Dhanu240°–270°Sagittariusपुष · Poush
10मकर · Makara270°–300°Capricornमाघ · Magh
11कुम्भ · Kumbha300°–330°Aquariusफागुन · Falgun
12मीन · Meena330°–360°Piscesचैत · Chaitra
०२

राशिको वर्गीकरण

Element, quality, ruler

बाह्र राशिलाई परम्परागत रूपमा तीन किसिमले वर्गीकृत गरिन्छ — तत्त्व, गुण र स्वामी ग्रह।

तत्त्वराशि
अग्नि · Fireमेष · सिंह · धनु
पृथ्वी · Earthवृषभ · कन्या · मकर
वायु · Airमिथुन · तुला · कुम्भ
जल · Waterकर्क · वृश्चिक · मीन

चर (Movable)

मेष, कर्क, तुला, मकर — प्रत्येक ऋतुको आरम्भ।

स्थिर (Fixed)

वृषभ, सिंह, वृश्चिक, कुम्भ — ऋतुको मध्य।

द्विस्वभाव (Dual)

मिथुन, कन्या, धनु, मीन — ऋतुको सन्धि।

०३

स्वामी ग्रह

Sun and Moon take one each

सात परम्परागत ग्रहले बाह्र राशिमा स्वामित्व बाँड्छन् — सूर्य र चन्द्रले एक–एक, बाँकी पाँचले दुई–दुई।

ग्रहराशि
सूर्य · Sunसिंह
चन्द्र · Moonकर्क
मंगल · Marsमेष · वृश्चिक
बुध · Mercuryमिथुन · कन्या
बृहस्पति · Jupiterधनु · मीन
शुक्र · Venusवृषभ · तुला
शनि · Saturnमकर · कुम्भ
नव ग्रह (९) — पञ्चाङ्ग र कुण्डलीमा प्रयोग
#ग्रहEnglishसंक्षिप्त अर्थ
सूर्यSunआत्मा, पिता, अधिकार — राशि र सङ्क्रान्तिको माप
चन्द्रMoonमन, माता — तिथि, नक्षत्र, पक्ष
मंगलMarsसाहस, भाइ — मङ्गलवार, होरा
बुधMercuryबुद्धि, वाणी — बुधवार
बृहस्पतिJupiterगुरु, ज्ञान — बिहीवार
शुक्रVenusप्रेम, सौन्दर्य — शुक्रवार
शनिSaturnकर्म, धैर्य — शनिवार
राहुRahuछाया ग्रह — ग्रहण, अप्रत्याशित परिवर्तन
केतुKetuछाया ग्रह — मोक्ष, आध्यात्म

यी वर्गीकरण ज्योतिषका लागि हुन्; पात्रोको गणनाका लागि भने राशिको ३०° सीमा मात्र चाहिन्छ।