सूर्य · The 12 Rashis Explained
बाह्र राशिको परिचय
मेषदेखि मीनसम्म — प्रत्येक राशिको संस्कृत नाम, पश्चिमी समकक्ष र सीमा।
०१
बाह्र राशि, बाह्र महिना
The full listराशिचक्र मेषबाट सुरु भई मीनमा टुङ्गिन्छ। प्रत्येक राशिको ३०° सीमा, संस्कृत नाम, पश्चिमी समकक्ष र त्यसले सुरु गर्ने नेपाली महिना तल छ।
| # | राशि | देशान्तर | पश्चिमी | नेपाली महिना |
|---|---|---|---|---|
| 1 | मेष · Mesha | 0°–30° | Aries | बैशाख · Baisakh |
| 2 | वृषभ · Vrishabha | 30°–60° | Taurus | जेठ · Jestha |
| 3 | मिथुन · Mithuna | 60°–90° | Gemini | असार · Asar |
| 4 | कर्क · Karka | 90°–120° | Cancer | साउन · Shrawan |
| 5 | सिंह · Simha | 120°–150° | Leo | भदौ · Bhadra |
| 6 | कन्या · Kanya | 150°–180° | Virgo | असोज · Ashwin |
| 7 | तुला · Tula | 180°–210° | Libra | कात्तिक · Kartik |
| 8 | वृश्चिक · Vrishchika | 210°–240° | Scorpio | मंसिर · Mangsir |
| 9 | धनु · Dhanu | 240°–270° | Sagittarius | पुष · Poush |
| 10 | मकर · Makara | 270°–300° | Capricorn | माघ · Magh |
| 11 | कुम्भ · Kumbha | 300°–330° | Aquarius | फागुन · Falgun |
| 12 | मीन · Meena | 330°–360° | Pisces | चैत · Chaitra |
०२
राशिको वर्गीकरण
Element, quality, rulerबाह्र राशिलाई परम्परागत रूपमा तीन किसिमले वर्गीकृत गरिन्छ — तत्त्व, गुण र स्वामी ग्रह।
| तत्त्व | राशि |
|---|---|
| अग्नि · Fire | मेष · सिंह · धनु |
| पृथ्वी · Earth | वृषभ · कन्या · मकर |
| वायु · Air | मिथुन · तुला · कुम्भ |
| जल · Water | कर्क · वृश्चिक · मीन |
चर (Movable)
मेष, कर्क, तुला, मकर — प्रत्येक ऋतुको आरम्भ।
स्थिर (Fixed)
वृषभ, सिंह, वृश्चिक, कुम्भ — ऋतुको मध्य।
द्विस्वभाव (Dual)
मिथुन, कन्या, धनु, मीन — ऋतुको सन्धि।
०३
स्वामी ग्रह
Sun and Moon take one eachसात परम्परागत ग्रहले बाह्र राशिमा स्वामित्व बाँड्छन् — सूर्य र चन्द्रले एक–एक, बाँकी पाँचले दुई–दुई।
| ग्रह | राशि |
|---|---|
| सूर्य · Sun | सिंह |
| चन्द्र · Moon | कर्क |
| मंगल · Mars | मेष · वृश्चिक |
| बुध · Mercury | मिथुन · कन्या |
| बृहस्पति · Jupiter | धनु · मीन |
| शुक्र · Venus | वृषभ · तुला |
| शनि · Saturn | मकर · कुम्भ |
| # | ग्रह | English | संक्षिप्त अर्थ |
|---|---|---|---|
| १ | सूर्य | Sun | आत्मा, पिता, अधिकार — राशि र सङ्क्रान्तिको माप |
| २ | चन्द्र | Moon | मन, माता — तिथि, नक्षत्र, पक्ष |
| ३ | मंगल | Mars | साहस, भाइ — मङ्गलवार, होरा |
| ४ | बुध | Mercury | बुद्धि, वाणी — बुधवार |
| ५ | बृहस्पति | Jupiter | गुरु, ज्ञान — बिहीवार |
| ६ | शुक्र | Venus | प्रेम, सौन्दर्य — शुक्रवार |
| ७ | शनि | Saturn | कर्म, धैर्य — शनिवार |
| ८ | राहु | Rahu | छाया ग्रह — ग्रहण, अप्रत्याशित परिवर्तन |
| ९ | केतु | Ketu | छाया ग्रह — मोक्ष, आध्यात्म |
यी वर्गीकरण ज्योतिषका लागि हुन्; पात्रोको गणनाका लागि भने राशिको ३०° सीमा मात्र चाहिन्छ।