सौरमान के हो

सौरमान (सौर + मान = सूर्यको नाप) समय नाप्ने त्यो प्रणाली हो जसले राशिचक्रमा सूर्यको स्थितिलाई आधार बनाउँछ। नेपाली पात्रोका गते, महिना र वर्ष यही प्रणालीबाट आउँछन्।

एकाइ सरल छन्: सूर्यले राशिचक्रको ३०° पार गर्दा एक सौर मास, र पूरै ३६०° पार गर्दा एक सौर वर्ष।

नेपाली पात्रोमा गते सौरमानको दिन गणना हो। सङ्क्रान्तिको दिन १ गते हुन्छ, र सूर्य त्यही राशिमा रहँदासम्म गते बढ्दै जान्छ। सूर्य अर्को राशिमा पस्नेबित्तिकै गणना फेरि १ बाट सुरु हुन्छ।

यसैले गते सधैँ सूर्यको वास्तविक स्थितिको प्रतिबिम्ब हो — यो कुनै तालिकाबाट सारिएको सङ्ख्या होइन। यही कारण महिनाको लम्बाइ वर्षैपिच्छे फरक पर्छ।

एक सौर चक्रमा बाह्र प्रमुख सङ्क्रान्ति पर्छन् — प्रत्येकले सौर देशान्तरको अर्को ३०° जनाउँछ।

ग्रेगोरियन मिति दिइएको दायरा करिब मात्र हो — ठ्याक्कै दिन सूर्यको गणित गरेर मात्र निस्कन्छ, र अयन चलनले शताब्दीयौँमा यो दायरा पनि सार्दै जान्छ।

• ·नागरिक मिति — बि.सं.को गते, महिना र वर्ष; सरकारी कागजात र दैनिक प्रयोग।
• ·सङ्क्रान्ति पर्व — माघे सङ्क्रान्ति, वर्षारम्भ, र अन्य सौर पर्व।
• ·ऋतु गणना — कृषि र मौसमी चक्रको परम्परागत विभाजन।
• ·उमेर र वर्षगाँठ — नेपालमा जन्मदिन प्रायः गतेअनुसार गनिन्छ।

तर चाडपर्व, व्रत र मुहूर्त प्रायः सौरमानले तय गर्दैन — त्यसका लागि चन्द्रमा आधारित चान्द्रमान चाहिन्छ, जुन अर्को लेखमा छ।