चन्द्रले चान्द्र पात्रो कसरी बनाउँछ
तिथिबाट पक्ष, पक्षबाट मास — चान्द्र पात्रोको संरचना।
तिथिबाट पक्ष, पक्षबाट मास
The structureचान्द्र पात्रोको संरचना सिधा छ — सबै एउटै कोणीय नापबाट क्रमशः बन्दै जान्छ।
कोणान्तर १२° / 12° of separation → १ तिथि / 1 tithi १५ तिथि / 15 tithis → १ पक्ष / 1 paksha २ पक्ष / 2 pakshas → १ मास / 1 lunar month (~29.53 दिन/days) १२ मास / 12 months → १ चान्द्र वर्ष / 1 lunar year (~354.4 दिन/days)
एउटै कोणीय परिभाषाबाट पूरै चान्द्र पात्रो निस्कन्छ।
ध्यान दिनुहोस् — यहाँ कतै “दिन” आधार बनेको छैन। दिन पछि मात्र आउँछ, जब कोणीय अवस्थालाई सूर्योदयको सीमामा राखेर नागरिक मितिमा बाँडिन्छ।
चन्द्रले के–के तय गर्छ
In the Nepali calendarचाडपर्व
दसैँ, तिहार, तीज, होली — प्रायः सबै तिथिमा आधारित। यसैले तिनका ग्रेगोरियन मिति हरेक वर्ष सर्छ।
व्रत
एकादशी, पूर्णिमा, अमावस्या, चतुर्थी — व्रत तिथिले तय हुन्छ, गतेले होइन।
श्राद्ध
मृत्युको तिथि सम्झना गरिन्छ — त्यसैले हरेक वर्ष फरक नागरिक मितिमा पर्छ।
मुहूर्त
शुभ समय छान्दा तिथि, नक्षत्र र करण सँगै हेरिन्छ — तीनै चन्द्रसँग जोडिएका।
शुद्ध चान्द्र पात्रोको सीमा
Why Nepal is not purely lunarयदि पात्रो पूरै चान्द्र भए के हुन्थ्यो? इस्लामी पात्रो त्यस्तै हो — १२ चान्द्र मास, कुनै सुधार बिना।
परिणाम — त्यसका महिना हरेक वर्ष ऋतुभन्दा ११ दिन अगाडि सर्छन्, र झन्डै ३३ वर्षमा पूरै ऋतुचक्र घुमेर फर्किन्छन्। रमजान कहिले जाडोमा, कहिले गर्मीमा पर्छ।
नेपाली परम्पराका पर्व ऋतुसँग बाँधिएका छन् — दसैँ शरद्मा, होली वसन्तमा, माघे सङ्क्रान्ति जाडोमा। त्यसैले शुद्ध चान्द्र पात्रो काम लाग्दैन; चन्द्रलाई सूर्यसँग बाँध्नै पर्छ।
त्यो बाँध्ने काम अधिक मास ले गर्छ — अर्को लेखको विषय।
