ज्ञानकेन्द्र
गणना कसरी हुन्छ · Why Calculations Need a Precise Time Scale

गणनालाई शुद्ध काल मापन किन चाहिन्छ

UT, TT र ΔT — कुन घडीमा गणना गर्दा फरक पर्छ।

०१

कुन घडीमा गणना गर्ने?

UT, TT and ΔT

खगोलीय गणनाका लागि “समय” एउटै कुरा होइन। कम्तीमा दुई फरक कालमान चाहिन्छ, र दुईबीचको फरक बेवास्ता गर्दा त्रुटि आउँछ।

UT — विश्वव्यापी समय

पृथ्वीको घुर्णनमा आधारित — हाम्रो नागरिक घडी यही हो। तर पृथ्वीको घुर्णन पूर्ण नियमित छैन।

TT — स्थलीय समय

परमाणु घडीमा आधारित समान कालमान — ग्रहपात (ephemeris) यही मान्छ।

ΔT — दुईबीचको फरक

ΔT = TT − UT। आज झन्डै ~६९ सेकेन्ड; १७०० ई.मा झन्डै सेकेन्ड; १००० ई.मा ~१,५७० सेकेन्ड।

०२

पृथ्वीको घुर्णन सुस्ताउँदै छ

Why ΔT grows

चन्द्रको ज्वारीय घर्षणले पृथ्वीको घुर्णन बिस्तारै सुस्त पार्दै छ — शताब्दीमा झन्डै १.७ मिलिसेकेन्ड प्रति दिन।

प्रति दिन मिलिसेकेन्ड नगण्य देखिन्छ, तर यो सञ्चित हुन्छ। शताब्दीयौँमा जम्मा हुँदै यो घण्टौँमा पुग्छ — त्यसैले ΔT पुराना मितिमा ठूलो हुन्छ।

~69s
आज / ΔT today
आधुनिक मितिका लागि सानो, तर शून्य होइन।
~1,570s
१००० ई. / 1000 CE
झन्डै २६ मिनेट — ऐतिहासिक ग्रहण मिलाउन अनिवार्य।
~5.7h
२००० ई.पू. / 2000 BCE
बेवास्ता गरे ग्रहण संसारको बिल्कुलै फरक भागमा देखिन्थ्यो।
०३

पञ्चाङ्गमा यसको असर

Modern dates: small. Ancient: not.

आजका मितिका लागि ΔT को ~६९ सेकेन्डले तिथि वा सङ्क्रान्तिको दिन प्रायः बदल्दैन — तर सन्धि समय मध्यरात वा सूर्योदयको ठ्याक्कै सिमानामा परे बदल्न सक्छ।

पुराना बि.सं. मितिका लागि भने यो निर्णायक हुन्छ। ΔT बेवास्ता गरेर १००० ई.को सङ्क्रान्ति गणना गर्दा २६ मिनेटको त्रुटि आउँछ — र त्यो मध्यरात नजिक परे गते नै एक दिन फरक हुन्छ।

Swiss Ephemeris ले ΔT भित्रै सम्हाल्छ, त्यसैले engine ले UT मा क्षण दिँदा पनि ग्रहपातले सही TT मा गणना गर्छ। तर यो मौन रूपमा हुने भएकाले बिर्सन सजिलो छ — र आफ्नै सूत्र लेख्दा यही चुक्ने सम्भावना सबैभन्दा बढी हुन्छ।

ΔT को भविष्यको मान भविष्यवाणी गर्न सकिँदैन — पृथ्वीको घुर्णन अनियमित छ, त्यसैले यो अवलोकनबाट मात्र थाहा हुन्छ। यसैले ग्रहपात तालिका समय–समयमा अद्यावधिक गरिन्छ।