सूर्यास्त कसरी गणना हुन्छ
उदयको उल्टो गणना, र दिनमानको लम्बाइ कसरी निकालिन्छ।
सूर्यास्त — उदयकै ऐना
Same formula, other signसूर्यास्तको गणना सूर्योदयकै हो, केवल घण्टा कोण जोडिन्छ — घटाइँदैन। परिभाषा पनि ऐनामा उभिन्छ: सूर्यको माथिल्लो किनारा क्षितिजमुनि हराउने क्षण।
स्थानीय मध्याह्न / local noon
│
◄─── H ───┼─── H ───►
│ │
सूर्योदय सूर्यास्त
sunrise sunset
दिनमान / day length = 2Hउदय र अस्त स्थानीय मध्याह्नको वरिपरि सम्मित हुन्छन् — झन्डै, तर ठ्याक्कै होइन।
“झन्डै” किन? किनभने दिनभरि सूर्यको क्रान्ति बदलिन्छ। बिहान र बेलुकाको क्रान्ति अलिकति फरक हुन्छ, त्यसैले सम्मिति पूर्ण हुँदैन — विशेष गरी विषुव वरिपरि, जहाँ क्रान्ति सबैभन्दा छिटो बदलिन्छ।
दिनमान र रातिमान
The day dividedसूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्मको अवधिलाई दिनमान, र सूर्यास्तदेखि अर्को सूर्योदयसम्मको अवधिलाई रातिमान भनिन्छ। पञ्चाङ्गका कैयन् गणना यी दुईलाई भाग गरेर बन्छन्।
| एकाइ | कसरी बन्छ |
|---|---|
| होरा | दिनमान ÷ १२ र रातिमान ÷ १२ — त्यसैले होरा ठ्याक्कै ६० मिनेटको हुँदैन। |
| मुहूर्त | दिनमान ÷ १५ — दिनका पन्ध्र मुहूर्त। |
| राहुकाल | दिनमानलाई आठ भागमा बाँडेर, वारअनुसार एउटा भाग। |
| प्रहर | दिनमान ÷ ४ र रातिमान ÷ ४ — आठ प्रहर। |
यसैले यी सबै एकाइ लचिला हुन्छन् — गर्मीमा दिनको होरा लामो र रातको छोटो; जाडोमा उल्टो। स्थिर ६० मिनेटको घण्टा आधुनिक अवधारणा हो।
सन्ध्याकाल
Three definitionsसूर्यास्तपछि आकाश तुरुन्तै अँध्यारो हुँदैन। खगोलशास्त्रले सन्ध्याकालका तीन चरण छुट्याउँछ, सूर्य क्षितिजभन्दा कति तल छ भन्ने आधारमा।
परम्परागत रूपमा सन्ध्या पूजाको समय सूर्यास्तको वरिपरिको यही सङ्क्रमण अवधि हो — न पूरै दिन, न पूरै रात।
