चन्द्रोदय र चन्द्रास्तको गणना

गणनाको ढाँचा सूर्यकै हो, तर चन्द्रले तीन थप जटिलता ल्याउँछ।

यी तीनैका कारण चन्द्रोदयको समय Swiss Ephemeris को उही rise_trans_true_hor ले निकालिन्छ — तर पिण्डका रूपमा चन्द्र दिएर, र engine ले लम्बन र झुकाव भित्रै सम्हाल्छ।

चन्द्र हरेक दिन झन्डै ५० मिनेट ढिलो उदाउँछ, किनभने यो आफ्नै कक्षमा अघि बढिसकेको हुन्छ। अर्थात् चन्द्रको “दिन” २४ घण्टा ५० मिनेटको हुन्छ।

यसको परिणाम रोचक छ — महिनामा एक पटक कुनै नागरिक दिनमा चन्द्रोदय नै हुँदैन, र अर्को दिन दुई पटक हुन सक्छ। २४ घण्टाको सञ्झ्यालमा २४ घण्टा ५० मिनेटको चक्र अटाउन खोज्दाको स्वाभाविक परिणाम।

यसैले engine ले “यो मितिको चन्द्रोदय” भन्ने प्रश्नलाई कहिलेकाहीँ “सूर्योदयपछिको पहिलो चन्द्रोदय” मा बदल्छ — पहिलो प्रश्नको उत्तर सधैँ हुँदैन, दोस्रोको सधैँ हुन्छ।

कतिपय व्रतमा चन्द्रोदयको ठ्याक्कै समय नै मुख्य कुरा हुन्छ — तिथि होइन।

• ·तीज र करवा चौथ जस्ता व्रतमा चन्द्र दर्शनपछि मात्र व्रत तोडिन्छ।
• ·पूर्णिमा मा चन्द्रोदय सूर्यास्तसँगै हुन्छ — यही कारण पूर्णिमाको चन्द्र रातभर आकाशमा रहन्छ।
• ·औंसी मा चन्द्र सूर्यसँगै उदाउँछ र अस्ताउँछ — त्यसैले देखिँदैन।