ज्ञानकेन्द्र
गणना कसरी हुन्छ · Why Two Locations Differ

दुई स्थानमा पञ्चाङ्ग किन फरक हुन्छ

एउटै क्षण, फरक सूर्योदय — स्थानीय दिन सीमाले नतिजा बदल्छ।

०१

एउटै क्षण, फरक उत्तर

What is global and what is not

पञ्चाङ्गका परिमाणलाई दुई वर्गमा बाँड्न सकिन्छ — जुन विश्वभरि उही हुन्छन्, र जुन स्थानअनुसार बदलिन्छन्।

परिमाणस्थाननिरपेक्ष?किन
तिथि सकिने क्षणहोकोणीय अवस्था — पृथ्वीभरि एउटै।
सङ्क्रान्तिको क्षणहोसूर्यको देशान्तर सबैका लागि उही।
सूर्योदयहोइनअक्षांश, देशान्तर, उचाइमा निर्भर।
आजको तिथिहोइनसूर्योदयको सीमाले तोक्ने भएकाले।
वारहोइनसूर्योदयबाट सुरु हुने भएकाले।
लग्नहोइनक्षितिज स्थानअनुसार फरक हुने भएकाले।

ध्यान दिनुहोस् — पहिलो दुई स्थाननिरपेक्ष भए पनि, तिनलाई कुन दिनमा राख्ने भन्ने प्रश्न स्थानसापेक्ष हुन्छ। यही मोडमा भ्रम सुरु हुन्छ।

०२

एउटा ठोस उदाहरण

Kathmandu vs Sydney

मानौँ कुनै तिथि UTC मा `२२:००` बजे सकिन्छ। यो क्षण विश्वभरि उही हो — तर दुई सहरमा यसको अर्थ फरक हुन्छ।

तिथि सकिने क्षण / tithi ends:  22:00 UTC

काठमाडौँ / Kathmandu (UTC+05:45)
   स्थानीय / local  03:45  भोलिपल्ट / next day
   सूर्योदय / sunrise 06:10  →  सूर्योदयअघि सकियो / ended before sunrise
   →  त्यो दिनको तिथि = अर्को तिथि / that day's tithi = the NEXT one

सिड्नी / Sydney (UTC+11:00)
   स्थानीय / local  09:00  भोलिपल्ट / next day
   सूर्योदय / sunrise 06:30  →  सूर्योदयपछि सकियो / ended after sunrise
   →  त्यो दिनको तिथि = पुरानै तिथि / that day's tithi = the SAME one

एउटै खगोलीय घटना — तर दुई सहरका पञ्चाङ्गमा फरक तिथि देखिन्छ।

यसैले विदेशमा बस्ने नेपालीले कुन पञ्चाङ्ग पछ्याउने भन्ने छनोट गर्नुपर्छ — नेपालको (काठमाडौँको सूर्योदयमा आधारित) कि स्थानीय। दुवै आ–आफ्नो हिसाबले सही हुन्छन्।

०३

Vedic Patro ले कसरी सम्हाल्छ

Location as an input

Vedic Patro ले स्थानलाई इनपुट मान्छ, स्थिर मान होइन। तपाईंले छानेको स्थानको अक्षांश, देशान्तर, उचाइ र समय क्षेत्रले सबै स्थानसापेक्ष परिमाण पुनः गणना हुन्छन्।

  • पूर्वनिर्धारित स्थान काठमाडौँ हो — नेपालको आधिकारिक पात्रोसँग मिल्ने गरी।
  • नेपालभित्रका स्थानका लागि Asia/Kathmandu नै प्रयोग हुन्छ, ऐतिहासिक अफसेट सहित — पुराना मितिका लागि +०५:३० वा +०५:४१:१६
  • उचाइ नदिइए अक्षांश–देशान्तरबाट अनुमान गरिन्छ, किनभने पहाडी स्थानमा यसले सूर्योदयमा फरक पार्छ।

छोटोमा: पञ्चाङ्ग आकाशको मात्र होइन, आकाश कहाँबाट हेरिँदै छ भन्ने कुराको पनि विवरण हो।