खगोलीय विषुवत् रेखा
पृथ्वीको विषुवत् रेखाको आकाशीय प्रक्षेप — विषुव यहीँ बन्छ।
पृथ्वीको विषुवत् रेखा आकाशमा
The other great circleखगोलीय विषुवत् रेखा पृथ्वीको विषुवत् रेखालाई आकाशसम्म फैलाएर बनेको काल्पनिक वृत्त हो। यो पृथ्वीको घुर्णनसँग बाँधिएको छ, कक्षसँग होइन।
क्रान्तिवृत्त
पृथ्वीको कक्षबाट — सूर्य यसैमा हिँड्छ। राशि, नक्षत्र, तिथि यहाँ नापिन्छन्।
खगोलीय विषुवत् रेखा
पृथ्वीको घुर्णनबाट — तारा यसकै समानान्तर घुमेको देखिन्छ। उदय–अस्त र लग्न यहाँ नापिन्छन्।
दुई वृत्त २३.४४° को कोणमा भेटिन्छन् — यही कोण अक्ष झुकाव हो, र यिनी काटिने दुई बिन्दु नै विषुव हुन्।
विषुव — दुई प्रणालीको जोड
The shared zeroवसन्त विषुव बिन्दु विशेष छ — यो दुवै समन्वय प्रणालीको शून्य बिन्दु हो। क्रान्तिवृत्तीय देशान्तर र विषुवांश दुवै यहीँबाट गनिन्छन्।
क्रान्तिवृत्त / ecliptic
╱
╱ 23.44°
╱
────────●──────────── खगोलीय विषुवत् रेखा / celestial equator
│
वसन्त विषुव / vernal equinox
दुवै प्रणालीको ०° / 0° of both systemsदुई महावृत्त काटिने बिन्दु — सायन प्रणालीको आधारशिला।
तर यो बिन्दु स्थिर छैन — अयन चलनका कारण यो ताराको सापेक्ष प्रति वर्ष ~५० विकला सर्छ। यही सरणले सायन र निरयन प्रणालीलाई अलग गर्छ।
कुन कहाँ प्रयोग हुन्छ
Both, at different stepsपञ्चाङ्ग गणनाले दुवै प्रणाली प्रयोग गर्छ, फरक चरणमा — र बीच–बीचमा एउटाबाट अर्कोमा रूपान्तरण गर्दै।
| काम | प्रणाली |
|---|---|
| तिथि, नक्षत्र, योग, करण | क्रान्तिवृत्तीय — देशान्तर |
| राशि, सङ्क्रान्ति, गते | क्रान्तिवृत्तीय — निरयन देशान्तर |
| सूर्योदय, सूर्यास्त, दिनमान | विषुवत् — क्रान्ति |
| लग्न, भाव | विषुवत् — विषुवांश र नाक्षत्र काल |
यसैले एउटै दिनको पञ्चाङ्ग बनाउन engine ले दुवै समन्वय प्रणाली र तिनबीचको रूपान्तरण चलाइरहेको हुन्छ — अक्ष झुकाव २३.४४° ले जोड्ने काम गर्छ।
