सङ्क्रान्ति र अयनान्त — फरक के?
एउटा राशि सीमामा आधारित, अर्को सूर्यको क्रान्तिमा — दुई फरक सन्दर्भ प्रणाली।
दुई फरक प्रश्नका दुई फरक उत्तर
Longitude vs declinationसङ्क्रान्ति र अयनान्त दुवै सूर्यसँग सम्बन्धित छन्, र कहिलेकाहीँ नजिक पनि पर्छन् — तर यी फरक सन्दर्भ प्रणालीमा परिभाषित छन्।
सङ्क्रान्ति
प्रश्न: सूर्य ताराको सापेक्ष कहाँ छ? उत्तर देशान्तरमा — ३०° को सीमा नाघ्नु।
अयनान्त
प्रश्न: सूर्य विषुवत् रेखाभन्दा कति उत्तर वा दक्षिण छ? उत्तर क्रान्तिमा — चरम ±२३.४४°।
एउटा कहाँ भन्ने प्रश्न हो, अर्को कति माथि/तल भन्ने। यी दुई नाप एकअर्कासँग बाँधिएका छैनन्।
कुनै समय यी मिल्थे
Around 285 CEजब अयनांश शून्य थियो — झन्डै २८५ ई.मा — सायन र निरयन राशिचक्र ठ्याक्कै मिलेका थिए। त्यसबेला मकर सङ्क्रान्ति र शीत अयनान्त एउटै दिन पर्थे।
~285 ई. / CE आज / today ~२९०० ई. / CE
अयनांश ० / 0° अयनांश ~24° अयनांश ~३६° / ~36°
अयनान्त ─┐ अयनान्त ─┐ अयनान्त ─┐
सङ्क्रान्ति ─┘ (एउटै) │ ~24 दिन/days │ ~३६ दिन/days
सङ्क्रान्ति ─┘ सङ्क्रान्ति ─┘अयन चलनले दुई घटनालाई शताब्दीयौँमा बिस्तारै अलग गर्दै लगेको छ।
यसैले पुराना ग्रन्थमा “मकर सङ्क्रान्तिमा सूर्य उत्तर लाग्छ” लेखिएको भेटिन्छ — त्यो लेखिँदा ठ्याक्कै सही थियो। आज त्यो नाम मात्र बाँकी छ, घटना सरिसकेको छ।
किन दुवै राख्ने
Each does a jobयदि दुई प्रणाली छुट्टिँदै छन् भने एउटा छाडे हुँदैन? हुँदैन — किनभने दुवैले फरक काम गर्छन्।
| कामका लागि | कुन प्रणाली | किन |
|---|---|---|
| ऋतु, कृषि, दिनको लम्बाइ | सायन (अयनान्त–विषुव) | यी सूर्यको क्रान्तिमा निर्भर छन्। |
| महिना, गते, ग्रह स्थिति | निरयन (राशि–सङ्क्रान्ति) | यी ताराको सन्दर्भमा नापिन्छन्। |
पञ्चाङ्गले दुवै बोक्छ — ऋतुको हिसाब सायनबाट, महिनाको हिसाब निरयनबाट। भ्रम तब मात्र हुन्छ जब एउटा प्रणालीको नामलाई अर्को प्रणालीको घटना ठानिन्छ।
